Kto może być chrzestnym lub świadkiem? Wymagania i zasady

Wybór osób do pełnienia ważnych funkcji w Kościele często budzi wątpliwości, bo mieszamy tradycję z twardymi przepisami Kodeksu Prawa Kanonicznego (KPK).

Oto konkretne zestawienie oparte na kanonach:

• 1. Chrzestny vs Świadek Chrztu.

To najczęstsze pole do pomyłek. Chrzestny (Kan. 872-874):

Wymagania:

• musi mieć ukończone 16 lat (chyba że biskup/proboszcz zrobi wyjątek),
• być katolikiem,
• przyjąć bierzmowanie i prowadzić życie zgodne z wiarą,
• nie może być ojcem ani matką dziecka.

ma pomagać rodzicom w chrześcijańskim wychowaniu.

• Świadek Chrztu (Kan. 874 § 2)

Kto to:

• Osoba ochrzczona, należąca do niekatolickiej wspólnoty kościelnej (np. protestant, prawosławny).

Zasada: Może wystąpić tylko razem z chrzestnym katolikiem.

Nie ma "dwóch świadków" zamiast chrzestnych. Katolik, który nie spełnia wymogów (np. żyje w związku niesakramentalnym), nie może być formalnie świadkiem chrztu – prawo przewiduje tę funkcję tylko dla chrześcijan innych wyznań.

• 2. Świadek Bierzmowania (Kan. 892-893)

Wymagania:

• dokładnie takie same jak dla chrzestnego.

Zalecenie Kościoła:

Kodeks wyraźnie sugeruje, aby świadkiem bierzmowania był jeden z chrzestnych, gdzie ma to podkreślić jedność tych dwóch sakramentów.

Można jednak wybrać inną osobę.

• 3. Świadek Małżeństwa (Kan. 1108)

To funkcja czysto techniczna i prawna, a nie religijna w ścisłym tego słowa znaczeniu.

Wymagania:

• brak wymogów dotyczących wyznania, bierzmowania czy "moralności".

Świadkiem może być ateista, osoba innej wiary, a nawet osoba ekskomunikowana.

Klucz:

• musi być zdolny do rozpoznania, co się dzieje (poczytalność) i być w stanie potwierdzić, że małżeństwo zostało zawarte.

Liczba:

• musi być dwóch (niekoniecznie para kobieta-mężczyzna).

Mało znane sytuacje i "ciekawostki" kanoniczne.

• Chrzest przez pełnomocnika (per procuratorem):

Jeśli wybrany chrzestny nie może dojechać (np. mieszka za granicą lub jest w szpitalu), może wyznaczyć pełnomocnika, który fizycznie stanie przy chrzcielnicy.

W księgach zapisuje się jednak nazwisko właściwego chrzestnego.

• Tylko jeden chrzestny:

Prawo wymaga jednego chrzestnego (płci dowolnej).

Tradycyjna "para" (ojciec i matka chrzestna) to opcja, a nie obowiązek.

Maksymalnie można mieć dwoje chrzestnych (mężczyznę i kobietę) – nie można mieć np. dwóch matek chrzestnych (Kan. 873).

• Świadek "z konieczności":

w niebezpieczeństwie śmierci chrztu może udzielić każdy (nawet niewierzący!), jeśli ma intencję czynienia tego, co robi Kościół.

Wtedy wystarczy jeden świadek, aby fakt można było udowodnić.

• Bierzmowanie bez świadka:

choć kanon 892 mówi, że "w miarę możliwości" należy zapewnić świadka, bierzmowanie jest ważne nawet bez niego.

• świadek małżeństwa a wiek:

kodeks nie określa sztywno wieku 18 lat dla świadka ślubu ale musi on być jedynie "zdolny do czynności" (zazwyczaj przyjmuje się dojrzałość pozwalającą na zrozumienie aktu, co w polskim prawie cywilnym i tak wymusza pełnoletność).