Niedojrzałość emocjonalna a rozwód kościelny. Wpływ rodziców na proces

Współczesne procesy o stwierdzenie nieważności małżeństwa (potocznie nazywane rozwodem kościelnym) bardzo często opierają się na kryteriach natury psychicznej.

• Wśród nich niedojrzałość emocjonalna stanowi jedną z najpowszechniejszych przyczyn formalnego orzekania, że sakrament od samego początku został zawarty nieważnie.

• Z punktu widzenia prawa kanonicznego, kluczowym przepisem regulującym tę kwestię jest kanon 1095 numer 3 Kodeksu Prawa Kanonicznego.

Artykuł ten stanowi, że nieważne są małżeństwa zawarte przez osoby, które „z przyczyn natury psychicznej nie są zdolne podjąć istotnych obowiązków małżeńskich.

Prawo kościelne nie traktuje niedojrzałości jako zwykłej wady charakteru czy chwilowego kryzysu. Aby niedojrzałość emocjonalna stała się tytułem nieważności, musi mieć charakter anomalii psychicznej, która w stopniu skrajnym uniemożliwia danej osobie zrozumienie, podjęcie i realizację podstawowych praw i obowiązków wynikających z przysięgi (takich jak wierność, nienaruszalność węzła czy dobro współmałżonka).

• Z czego wynika niedojrzałość emocjonalna partnera?

W toku procedury kanonicznej sąd biskupi bardzo szczegółowo bada źródła problemu. Niedojrzałość emocjonalna rzadko pojawia się bez przyczyny – najczęściej jej korzenie tkwią głęboko w przeszłości i strukturze osobowości człowieka. Do najczęstszych źródeł zalicza się:

• Brak odcięcia pępowiny (toksyczny wpływ rodziców)

Skrajna zależność od matki lub ojca, gdzie zdanie rodziców jest ważniejsze niż dobro nowego małżeństwa. Osoba taka nie potrafi stworzyć autonomicznej relacji z mężem lub żoną.

• Egocentryzm i narcyzm

Skupienie wyłącznie na własnych potrzebach, niezdolność do empatii, kompromisu oraz ofiarności, która jest fundamentem wspólnego życia.

• Piotruś Pan (infantylizm)

Ucieczka przed odpowiedzialnością za rodzinę, dom i finanse na rzecz realizacji własnych, niedojrzałych pasji, rozrywek czy ciągłej zabawy.

• Zaburzenia osobowości

Wykształcone w okresie dorastania nieprawidłowe mechanizmy obronne, lęki czy chwiejność emocjonalna.

Jak niedojrzałość wpływa na proces przed sądem biskupim?

Aby udowodnić niedojrzałość emocjonalną w sądzie kościelnym, należy wykazać, że wada ta miała charakter uprzedni – czyli istniała już w stopniu znacznym w dniu ślubu, nawet jeśli w pełni ujawniła się dopiero po ceremonii.

W procesie kanonicznym niedojrzałość wpływa na postępowanie dwojako:

• Wymóg opinii biegłego:

Sędziowie trybunału kościelnego nie są lekarzami, dlatego w sprawach z kanonu 1095 n. 3 kluczowym dowodem jest opinia powołanego przez sąd biegłego psychologa. Bada on akta sprawy, zeznania świadków oraz same strony, oceniając stopień dojrzałości z psychologicznego punktu widzenia.

• Kwalifikacja dowodów

Fakty takie jak nagłe porzucenie rodziny, brak podjęcia stałej pracy, ucieczka w uzależnienia czy chorobliwa zazdrość są dla sądu namacalnymi dowodami na to, że niedojrzałość paraliżowała codzienne funkcjonowanie małżeństwa.

W prawie kanonicznym coraz wyraźniej widzi się, że zdolność do zawarcia małżeństwa nie zaczyna się wyłącznie w momencie samego ślubu, ale kształtuje się wcześniej bo w środowisku rodzinnym.

• Rodzice mają tu znaczenie podstawowe, bo to w relacji z nimi człowiek uczy się przeżywania więzi, zaufania i bliskości.

Nie chodzi tylko o wychowanie w sensie zewnętrznym, ale o głębsze doświadczenie, które tworzy pewne trwałe wzorce funkcjonowania.

W praktyce oznacza to, że bada się również, czy wcześniejsze doświadczenia życiowe w tym relacja z rodzicami i relacja samych rodziców nie wpłynęła na brak dojrzałości emocjonalnej lub trudności w budowaniu trwałej wspólnoty życia rodzinnego ich dziecka.

• Nie jest to jednak prosta zależność ponieważ relacja z rodzicami nie „decyduje” o ważności małżeństwa, ale może mieć wpływ na kształtowanie się zdolności do dojrzałego podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich.
• Dlatego mówi się o „cichym wpływie” ponieważ często nie jest on widoczny od razu, ale ujawnia się dopiero w małżeństwie, w sposobie przeżywania bliskości, konfliktów i odpowiedzialności.

Niedojrzałość emocjonalna to nie „przepustka” do stwierdzenia nieważności małżeństwa.

• „Dzisiaj każdy może uzyskać stwierdzenie nieważności małżeństwa. Wystarczy powołać się na niedojrzałość emocjonalną..”

To zdanie brzmi przekonująco, problem w tym, że nie ma wiele wspólnego z prawem kanonicznym. Owszem, kan. 1095 Kodeksu Prawa Kanonicznego przewiduje możliwość stwierdzenia nieważności małżeństwa z przyczyn natury psychicznej.

Nie oznacza to jednak, że każda niedojrzałość emocjonalna automatycznie prowadzi do nieważności małżeństwa.

To tak, jakby twierdzić, że każdy, kto słabo pływa, nie potrafi wejść do wody. Prawo kanoniczne nie wymaga od narzeczonych doskonałości. Gdyby tak było, ważnych małżeństw byłoby niewiele.

• Każdy z nas jest przecież w pewnym zakresie niedojrzały, popełnia błędy, uczy się odpowiedzialności i dojrzewa w relacjach.Dlatego Kościół wychodzi z zupełnie innego założenia. Zgodnie z kan. 1060 każde małżeństwo uważa się za ważne, dopóki nie zostanie udowodnione coś przeciwnego.

To bardzo ważna zasada.

Proces kościelny nie polega na szukaniu argumentów za nieważnością, ale na ustaleniu prawdy. Św. Jan Paweł II wielokrotnie przestrzegał sędziów Roty Rzymskiej przed zbyt szerokim interpretowaniem kan. 1095.

Podkreślał, że trudności w życiu małżeńskim nie są tym samym co niezdolność do zawarcia małżeństwa. Nieudane małżeństwo nie jest dowodem, że małżeństwo od początku było nieważne.

To rozróżnienie ma fundamentalne znaczenie. Można być osobą niedojrzałą, mieć trudny charakter, nie radzić sobie z emocjami, a mimo to ważnie zawrzeć małżeństwo.

Dopiero sytuacja, w której już w chwili ślubu istniała rzeczywista i poważna niezdolność do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich, może stanowić podstawę do stwierdzenia jego nieważności.

• W prawie kanonicznym istnieje ogromna różnica między „mam trudności” a „jestem niezdolny”.I właśnie ta różnica decyduje o wyniku procesu.

 - Niewierność partnera: Sprawdź, kiedy zdrada staje się twardym dowodem w procesie przed sądem biskupim ➔ Zdrada małżeńska w kontekście unieważnienia ślubu.

Ucieczka w uzależnienie: Dowiedz się, kiedy uzależnienie paraliżuje dojrzałe funkcjonowanie i jak wykazać to przed sądem ➔ Uzależnienie w codziennym funkcjonowaniu

• O Autorze:  

Paweł Korbas adwokat kościelny (ad causam), prawnik świecki.

• Do państwa dyspozycji przygotowałem Poradnik w którym w przystępny sposób wyjaśniam najważniejsze kwestie odnośnie stwierdzenia nieważności małżeństwa.

Poznaj świadczone przez nas usługi.

• Zapraszam na stronę główną kancelarii Biuro Prawne § Kancelaria Kanoniczna gdzie znajduje się profesjonalny formularz bezpłatnej oceny szans procesu.