Uzależnienia w prawie kanonicznym a stwierdzenie nieważności małżeństwa

Prawo kanoniczne z dużym zrozumieniem podchodzi do problemów natury psychicznej i medycznej, które niszczą wspólnotę małżeńską.

• Wszelkiego rodzaju nałogi – zarówno te tradycyjne (alkoholizm, narkomania), jak i nowoczesne uzależnienia behawioralne (hazard, seksoholizm, nałogowy gaming) – są jedną z najczęstszych przyczyn procesów o tzw. rozwód kościelny przed sądami biskupi

• Uzależnienie w świetle Kanonu 1095 n. 3 KPKW prawie kościelnym nie jest traktowane jedynie jako wada moralna czy zła wola człowieka, ale jako poważna choroba i anomalia psychiczna.

Podstawą prawną do badania takich spraw jest kanon 1095 numer 3 Kodeksu Prawa Kanonicznego. Przepis ten mówi o niezdolności do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich z przyczyn natury psychicznej.

Osoba głęboko uzależniona w momencie ślubu nie jest w stanie kontrolować swoich impulsów.

• Nałóg staje się dla niej ważniejszy niż współmałżonek, rodzina, wierność czy odpowiedzialność materialna.

Taki stan psychiczny uniemożliwia stworzenie prawdziwej, dojrzałej wspólnoty życia i miłości.

• Kluczowy warunek: Uprzedniość nałogu

Dla sądu duchownego najważniejszym momentem jest chwila wyrażania zgody małżeńskiej (wypowiadania słów przysięgi).

Aby uzależnienie doprowadziło do wyroku stwierdzającego nieważność, choroba ta (lub jej bardzo silne, chorobowe podłoże w strukturze osobowości) musiała istnieć już w dniu ślubu.

Jeśli ktoś wpadł w ciężki nałóg dopiero po wielu latach zgodnego pożycia, na przykład z powodu utraty pracy, wówczas prawo kanoniczne widzi w tym nieszczęście i podstawę do separacji, ale sam ślub pozostaje ważny.

• Jak wygląda procedura dowodowa?

Udowodnienie uzależnienia przed trybunałem kościelnym wymaga rzetelnego przygotowania.

Do najważniejszych dowodów w procesie należą:

Dokumentacja medyczna:

• Zaświadczenia z odwyków, terapii, historie chorób, karty leczenia z poradni zdrowia psychicznego lub poradni leczenia uzależnień.
• Zeznania świadków: Relacje rodziny i znajomych, którzy z bliska widzieli, jak nałóg wpływał na codzienne funkcjonowanie danej osoby przed ślubem i tuż po nim.
• Opinia biegłego sądowego: W każdej sprawie z tego kanonu sąd powołuje biegłego psychologa lub psychiatrę, który ocenia stopień zniewolenia przez nałóg w krytycznym momencie zawierania małżeństwa.

Każda przysięga „tak” niesie ze sobą zobowiązanie do wzajemnej miłości, wierności i odpowiedzialności.

• Ale co jeśli jedna ze stron w tym sakramencie nie była naprawdę wolna?

• Co jeśli w jej życiu istniał niewidzialny towarzysz – uzależnienie, które w sposób subtelny kierowało jej decyzjami i pragnieniami ?

Małżeństwo uważa się za ważne tylko wtedy gdy obie strony są zdolne do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich.

Uzależnienie, niezależnie czy od alkoholu, narkotyków, gier, internetu, pornografii, hazardu czy innych form kontroli nad własnym życiem, może tę wolność poważnie ograniczyć.

Człowiek uzależniony nie zawsze jest w stanie w pełni odpowiedzieć „tak” na wezwanie do życia sakramentalnego. Wówczas pojawia się pytanie, które w sądzie kościelnym pada nie rzadko

• „Czy w chwili ślubu był Pan/Pani zdolny/a do kochania swojego małżonka, czy raczej był Pan/Pani uwięziony/a przez swoje uzależnienie?

Historie z życia wzięte - „On wracał z pracy, zamykał się w pokoju i grał do trzeciej w nocy. W dniu ślubu też grał — tylko w garniturze.” Dla świata zewnętrznego może to być drobny problem, kwestia kompromisu. Natomiast dla prawa kanonicznego pojawia się pytanie o fundamentalną zdolność do wejścia w sakrament przez tę osobę.

• Czy naprawdę była ona obecna w tym małżeństwie duchem, czy tylko ciałem?

Jeśli odpowiedź brzmi „nie”, prawnicy Kościoła mówią wprost - małżeństwo nigdy nie zaistniało. Dlatego Kościół badając przesłanki nieważności, nie osądza moralnie lecz chroni sens sakramentu i prawdę o tym czym małżeństwo być powinno. Najczęściej w procesach o nieważność małżeństwa pada pytanie

• „Kiedy zaczął się problem z uzależnieniem?” i szablonowa odpowiedź

„Zawsze był. Tylko ja nie chciałem/am tego widzieć.” Małżeństwo nie wymaga perfekcji lecz wolności i dojrzałości serca. Jeśli ich nie ma, sakrament nie może w pełni zaistnieć a cała prawda o miłości i wolności wciąż czeka by została odkryta.

• Ucieczka w zdradę: Dowiedz się, kiedy zdrada paraliżuje dojrzałe funkcjonowanie i kiedy można wykazać to przed sądem kościelnym ➔ Zdrada jako powód do stwierdzenia nieważności małżeństwa

• Do państwa dyspozycji przygotowałem Poradnik w którym w przystępny sposób wyjaśniam najważniejsze kwestie odnośnie stwierdzenia nieważności małżeństwa.

Działamy przede wszystkim przy Metropolitalnym Sądzie Duchownym w Poznaniu

Zanim podejmiesz decyzję o współpracy, możesz również zapoznać się z opiniami osób, którym pomagałem w podobnych sprawach.

• Poznaj świadczone przez nas usługi.

Zapraszam na stronę główną kancelarii Biuro Prawne § Kancelaria Kanoniczna gdzie znajduje się profesjonalny formularz bezpłatnej oceny szans procesu.

• Autor: Paweł Korbas adwokat kościelny (ad causam), prawnik świecki